معين الدين محمد زمچى اسفزارى
524
روضات الجنات في اوصاف مدينه هرات ( فارسى )
( عرفات العاشقين و عرصات العارفين ) از تقى اوحدى بليانى دقاقى اصفهانى ، ( هفت اقليم ) از امين احمد رازى ، ( اخبار الاخيار ) از خواجه عبد الحق دهلوى ، و ( مفتاح الاسرار ) از شيخ آذرى طوسى اسفراينى به تفصيل مسطور است ، و اين دو كتاب اخير قديمترين منابعى است كه ذكر حالات و مقامات امير خسرو در آنها آمده است . در سده نهم اشعار و آثار امير خسرو در انجمن ادبى شاهزاده بايسنقر ميرزا كه در هرات دائر بود بامر آن شاهزادهء ادبپرور جمع - آورى و تدوين گرديد ، و به همين جهت در عامهء بلاد خراسان و بويژه در مدرسه هرات شهرت بسيار يافته است . اسفزارى اشعار بسيارى از مثنويهاى او را درين كتاب براى تزيين انشاء و عبارات خود به كار برده است . سبك سخنورى امير خسرو « خراسانى - هندى » است اما معذلك وى تابع مكتب شعرى و سخنورى حكيم نظامى گنجوى - نظام الدين ابو محمد الياس بن ابى يوسف بن مؤيد گنجوى - بوده است . و اين نكته با اندك امعان نظرى در گفتههاى اين دو استاد سخن هويدا و روشن ميگردد ، پيروى امير خسرو از نظامى در سخنورى بدرجهءايست كه اغلب : كلمات ، اصطلاحات ، جملات ، تعبيرات ، معانى ، انديشههاى شاعرانه ، و هواجس مرتسمه در بنطاسياى نفس ، مطلع و مخلص قصايد او همگى مقتبس از نظامى است ، اگر در بسيارى از موارد بگوئيم شعر امير خسرو همان اشعار دستكارى شده نظامى است سخن بگزاف نگفتهايم ، اما با اينهمه شعر امير خسرو بسبك « خراسانى - هندى » است و سراينده آنها امير خسرو دهلوى مىباشد . امير خسرو - بتصريح خواجه عبد الحق دهلوى - بسال 725 در شهر دهلى از بلاد هندوستان بدرود زندگانى گفته و در جوار تربت شيخ نظام الدين اولياء در آن شهر مدفون گرديده ، و قبر او اكنون مزار است . امير در نظم و نثر آثار بسيارى داشته ، و آنچه كه در تذكرهها